“Wir hegen keinen Zweifel […], daß die Freiheit in der Gesellschaft vom aufklärenden Denken unabtrennbar ist. Jedoch glauben wir, genauso deutlich erkannt zu haben, daß der Begriff eben dieses Denkens, nicht weniger als die konkreten historischen Formen, die Institutionen der Gesellschaft, in die es verflochten ist, schon den Keim zu jenem Rückschritt enthalten, der heute überall sich ereignet. Nimmt Aufklärung die Reflexion auf dieses rückläufige Moment nicht in sich auf, so besiegelt sie ihr eigenes Schicksal.”
Max Horkheimer / Theodor W. Adorno
New York – 1944
Gisterenavond werd op Arte een fameuze documentaire uitgezonden, “Le chagrin et la pitié”, van Max Ophüls uit 1971. Je zou wensen dat iedereen die voornemens is te stemmen op Wilders of aanverwante geesten naar deze documentaire zou hebben gekeken. Voor een deel zouden zich herkend hebben in de houding van collaborateurs en meelopers. Ze zouden ervaren hebben wat het betekende het vertrouwen te geven aan één man, die geëerd werd als held, de held van Verdun.
De Fransen hadden niet het geluk bij voorbaat aan de goede kant te staan zoals de Nederlanders en de Belgen. Hun land was verdeeld en in het niet bezette deel werd de Franse staat gecontinueerd. Met recht kan gezegd worden dat Frankrijk het enige land is geweest dat intensief gecollaboreerd heeft met Nazi-Duitsland.
De Fransen onder Vichy waren niet persé anders dan die in het bezette deel van het land. Ook zij werden door de nazi’s als minderwaardig beschouwd i.t.t. de Hollanders of de Engelsen. Die waren in hun ogen superieur, immers van het Nordische ras. Frappant overigens hoe die racistische opvatting in onze tijd weer om de hoek komt kijken in debatten om de euro en het ESM.
Na de oorlog, het beest was verslagen, kwam de leugen van de résistance alom. Zelfs een van de medewerkers aan het Pétain regime kon zich wel of niet terecht op de borst slaan dat hij in het verzet had gezeten. Na de oorlog werd hij Frankrijks jongste minister ooit. Minister van koloniale zaken. Opvallend, hij bleef tegen beter weten in een vriend, een oud-politieprefect uit Bordeaux de hand boven het hoofd houden, die er later tijdens de Algerijnse oorlog persoonlijk zorg voor zou dragen dat massaal mensen de Seine in werden gedreven omdat ze protesteerden tegen de Franse wandaden overzee. En de minister? Die had het inmiddels tot president geschopt. 1981.
Hoe kon dit allemaal gebeuren? De Koude Oorlog moest uitgevochten. Ook hier weer de goeden tegen de kwaden. Van Korea, via Indonesië tot Zwart Afrika en het Midden Oosten toe. Onderwijl moest ook nog de achtertuin van de USA onder controle gehouden worden. De kapitalistische economie floreerde, dankzij de geschapen voorwaarden voor een overweldigende consumptie en de wapenindustrie. Zo werden de burgers tevreden gehouden in hun vrijheidsroes en in hun gevoel voor rechtvaardigheid. De kwaden waren immers de anderen.
Al tijdens de oorlogsjaren verscheen een markant werk van Duitse Exilanten van het Institut für Sozialforschung, “Dialektik der Aufklärung”. Jaren later werd het pas werkelijk ontdekt, na 1968. Zonder de geschiedenis te kennen, haar mechanismen, zullen we gedoemd zijn in dezelfde fouten te vervallen. Vroeg al werd dat in Duitsland, de vroegere BRD onderkend. Protestmarsen werden georganiseerd tegen de herbewapening, de Ostermarschen. Aufklärung stond bij de deelnemers hoog in het vaandel. Niet voor niets dat hun pamfletten uitgroeiden tot een gezaghebbend tijdschrift, Das Argument.
Ondertussen was de EGKS gegrondvest, een uitdrukkelijk economische, lees kapitalistische, gemeenschap voor Europa, met als drijvende krachten Frankrijk en de BRD. Schaalvergroting voor de productie was van node en daarvoor was samenwerking vereist wilde West-Europa nog een rol van betekenis spelen op de wereldmarkt. Engeland hield zich afzijdig.
Om de lonen kunstmatig laag te houden kwam een landbouwbeleid van de grond onder supervisie van onze landgenoot Mansholt. De werkelijke macht lag overzee, bij de Amerikanen en hun NAVO. We moesten immers door hen beschermd worden.
Waarom ik dit vertel? Weet u dan niet dat momenteel op de meest grove manier de geschiedenis verkracht wordt? Een illuster voorbeeld is de denker achter Wilders, Bosma. Hij hangt een beeld op van het verleden, dat van het fascisme en van de Koude Oorlog, dat je doet gruwen. Centraal thema voor hem, Aufklärung darf nicht stattfinden. Het nieuwe vijanddenken moet er ingehamerd worden op grond van een racistisch werk, Huntington’s “Clash of Civilizations”. En zo zijn we weer terug bij af. Geen debat, één ideologie.
De te verwachte reacties op het bovenstaande komen weer binnen via Twitter: “Je bent links communistisch schorem, doodschoppen niet waard“… De stempels worden geplaatst en op de inhoud wordt niet ingegaan. Zo Wilders, zo zijn volgelingen. De enige waar ze baat bij denken te hebben. Een in de waarheid… Hun waarheid, een grote leugen kortom.